देशाचे सर्वोच्च न्यायालय एखाद्या प्रकरणात काय निवाडा देतंय, किंवा भूमिका मांडतय याकडे साऱ्या देशाचे लक्ष लागलेले असते. कारण पुढील अनेक प्रकरणात या न्यायनिवाड्याचा दाखला देण्यात येतो. नवरा-बायकोच्या भांडणातील प्रकरणात सुनावणी करताना सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट निर्देश दिले आहेत. जे प्रत्येक घरातील पती-पत्नीला माहिती असायला हवेयत. सुप्रीम कोर्टाने काय म्हटलंय? सविस्तर जाणून घेऊया.
काय नेमकं प्रकरण?
सुप्रीम कोर्टाने एका घटस्फोटाच्या प्रकरणाची सुनावणी करताना पतीला चांगलेच झापले आहे. पत्नी फक्त स्वयंपाक करणारी ‘कुक’ नाही, ती पतीची ‘जीवनसाथी’ आणि ‘पार्टनर’ आहे, असे यावेळी न्यायमूर्ती संदीप मेहता म्हणाले. “तुम्ही नौकराणीशी लग्न करत नाही, जीवनसाथीशी लग्न करता.”, असे ते म्हणाले. कोर्टाने पतीला आठवण करून दिली की, आता काळ बदलला आहे. पूर्वी पत्नीला फक्त घर सांभाळणारी समजले जायचे, पण आता तसे चालणार नाही. लग्न हे दोघांचे समान नाते आहे, एकतर्फी सेवा नाही. या निरीक्षणाने सर्वसामान्य लोकांसाठी महत्त्वाचा संदेश दिला आहे की, घरातील कामे एकमेकांना समान वाटली पाहिजेत.
पत्नी स्वयंपाक करत नाही म्हणून क्रूरता?
या प्रकरणात पतीने पत्नीवर क्रूरतेचा आरोप करून घटस्फोट मागितला होता. त्याने सांगितले की, पत्नी घरची कामे नीट करत नाही, स्वयंपाक करत नाही आणि इतर जबाबदाऱ्या टाळते. खालच्या कोर्टाने त्याच्या बाजूने फैसला दिला होता, पण हायकोर्टाने तो रद्द केला. आता पती सुप्रीम कोर्टात अपील करून आला आहे. कोर्टाने स्पष्ट केले की, पत्नी स्वयंपाक न करणे हे क्रूरता मानले जाऊ शकत नाही. न्यायमूर्ती म्हणाले, “शादी म्हणजे साझेदारी आहे, एकतर्फी सेवा नाही.” पत्नीला फक्त घरकामाची मशीन समजणे आता चुकीचे आहे.
काळ बदलला, पतीलाही घरकाम करावे लागेल!
न्यायमूर्ती विक्रम नाथ यांनी सांगितले की, “समय अब बदल चुका है.” आजच्या युगात पतीनेही स्वयंपाक करणे, कपडे धुणे, बर्तन मांजणे यात मदत करायला हवी. पूर्वीची सोच की पत्नी फक्त घर सांभाळेल, ती आता चालणार नाही. कोर्टाने पतीला सांगितले की, तुम्ही दोघे समान भागीदार आहात. घरातील कामे दोघांनी मिळून करायची आहेत. या विधानाने स्त्री-पुरुष समानतेचा मुद्दा पुन्हा एकदा चर्चेत आणला आहे. कोर्टाने सांगितले की, पत्नीला फक्त घरकामासाठी जबरदस्ती करणे चुकीचे आहे.
दोघांना कोर्टात हजर राहण्याचे आदेश – समेटाचा प्रयत्न!
सुप्रीम कोर्टाने या प्रकरणाची पुढील सुनावणीत दोन्ही पक्षकारांना वैयक्तिक हजर राहण्याचे आदेश दिले आहेत. न्यायाधीशांनी सांगितले की, प्रकरण खोलात जाऊन पाहिले जाईल आणि शक्य असल्यास दोघांमध्ये समेट घडवून आणला जाईल. पतीने अपील केले असले तरी कोर्टाने दोघांना एकत्र बोलवले आहे. यामुळे प्रकरण लवकर निकाली निघण्याची शक्यता आहे. कोर्टाने स्पष्ट केले की, लग्न टिकवणे आणि समानता राखणे हे महत्त्वाचे आहे.
समाजासाठी मोठा संदेश
सुप्रीम कोर्टाच्या या निर्णयाने संपूर्ण देशाला संदेश दिला आहे की, लग्न हे बराबरीचे नाते आहे. पत्नीला फक्त स्वयंपाकघरात बांधून ठेवणे किंवा तिच्यावर एकतर्फी कामे लादणे आता चालणार नाही. पती- पत्नी दोघेही समान आहेत आणि घरातील जबाबदाऱ्या दोघांनी वाटून घ्यायच्या आहेत. हा फैसला स्त्रीसाठी मोठा दिलासा आहे. कोर्टाने सांगितले की, बदलता काळ ओळखा आणि पत्नीला पार्टनर म्हणून वागवा. या एका प्रकरणातून कोर्टाने लाखो भारतीय कुटुंबांसाठी नवीन दिशा दाखवली आहे.