सीबीएसईच्या (CBSE) त्रिभाषा योजनेसंदर्भात (Three Language Policy) पालकांच्या आणि विद्यार्थ्यांच्या मनात असणाऱ्या अनेक प्रश्नांची उत्तरं बोर्डाकडून देण्यात आली आहेत. सातवी, आठवी, नववी आणि दहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी कोणताही मोठा बदल करण्यात आला नसल्याचं सीबीएसईकडून सांगण्यात आलं आहे. बोर्डाने नवीन भाषा धोरणाबाबत सविस्तर मार्गदर्शक तत्त्वंही जारी केली आहेत.
सीबीएसई (CBSE) बोर्डाने जारी केलेल्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, नवीन भाषा धोरण दहावीच्या सध्याच्या विद्यार्थ्यांवर लागू होणार नाही. त्यामुळे, यावर्षी बोर्डाची परीक्षा देणाऱ्या विद्यार्थ्यांना कोणत्याही बदलांची किंवा अतिरिक्त विषयांची चिंता करण्याची गरज नाही. सीबीएसईने हेदेखील स्पष्ट केलं आहे की, इयत्ता 7 वी, 8 वी आणि 9 वी मधील ज्या विद्यार्थ्यांनी आधीच दोन परदेशी भाषांची निवड केली आहे, ते विद्यार्थी त्या भाषांचा अभ्यास सुरू ठेवू शकतात. मात्र, त्यांना त्यासोबतच एका भारतीय भाषेचाही अभ्यास करणं आवश्यक असेल.
अशाप्रकारे केली जाणार अंमलबजावणी
विद्यार्थ्यांच्या अभ्यासावर कोणताही अचानक परिणाम होऊ नये, याची खात्री करण्यासाठी नवीन भाषा धोरणाची अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने केली जाईल, असं सीबीएसईने स्पष्ट केलं आहे. यासाठी, संबंधित इयत्तांच्या स्तरानुसार तयार केलेले आवश्यक अभ्यास साहित्यही विहित कालावधीत उपलब्ध करून दिले जाईल.
कोणत्या इयत्तेला कोणता नियम लागू होणार?
इयत्ता 10 वी
या इयत्तेसाठी कोणताही बदल असणार नाही. विद्यार्थी पूर्वीप्रमाणेच केवळ दोन भाषांचा अभ्यास करतील. त्यांना तिसरी भाषा घेण्याची आवश्यकता नसेल.
इयत्ता 9 वी
या तुकडीतील विद्यार्थ्यांना तीन भाषांचा अभ्यास करणं अनिवार्य असेल. या तीनपैकी किमान दोन भाषा भारतीय भाषा असणं आवश्यक आहे. जर एखादा विद्यार्थी आधीच दोन भारतीय भाषांचा (उदा. हिंदी आणि तमिळ) अभ्यास करत असेल, तर तो तिसरी भाषा म्हणून आणखी एक भारतीय भाषा किंवा परदेशी भाषा (उदा. इंग्रजी किंवा फ्रेंच) निवडू शकतो.
जर एखादा विद्यार्थी तमिळ आणि इंग्रजी विषयांचा अभ्यास करत असेल, तर त्याला तिसरी भाषा म्हणून एखादी भारतीय भाषा घेणं अनिवार्य आहे. इंग्रजी आणि फ्रेंच यांसारख्या दोन परदेशी भाषांचा अभ्यास करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना एकदाच विशेष सवलत देण्यात आली आहे. ते या दोन्ही परदेशी भाषांचा अभ्यास सुरू ठेवू शकतात, परंतु त्यांना त्यासोबतच एका भारतीय भाषेचाही अभ्यास करावा लागेल.
सर्वात मोठा दिलासा
सध्या, इयत्ता 9 वीच्या विद्यार्थ्यांना तिसऱ्या भाषेसाठी CBSE बोर्डाची परीक्षा देण्याची आवश्यकता नाही. या भाषेचे मूल्यमापन केवळ शाळा स्तरावरच केले जाईल.
इयत्ता सातवी आणि आठवी
जेव्हा हे विद्यार्थी इयत्ता 9 वी आणि 10 वी मध्ये जातील, तेव्हा ते तीन भाषांचा अभ्यास सुरू ठेवतील. जर त्यांनी यापूर्वीच दोन परदेशी भाषांची निवड केली असेल, तर त्यांना केवळ एका भारतीय भाषेचा समावेश करावा लागेल. या विद्यार्थ्यांना तिसऱ्या भाषेसाठी सीबीएसई (CBSE) बोर्डाची परीक्षा देण्याची आवश्यकता नसेल; त्याचे मूल्यमापन केवळ शाळेद्वारे केले जाईल.
इयत्ता 6 वी आणि त्यानंतरच्या इयत्ता
हे नवीन धोरण या विद्यार्थ्यांसाठी पूर्णपणे लागू असेल. तीन भाषांपैकी दोन भारतीय भाषा अनिवार्य असतील. जेव्हा हे विद्यार्थी इयत्ता 10 वी मध्ये जातील, तेव्हा त्यांना तिसऱ्या भाषेसाठीही बोर्डाची परीक्षा द्यावी लागेल. एनसीईआरटी (NCERT) द्वारे 22 अनुसूचित भारतीय भाषांमध्ये नवीन पाठ्यपुस्तके उपलब्ध करून दिली जात आहेत.
कोणत्या विद्यार्थ्यांना सवलत?
सीबीएसईने (CBSE) विशिष्ट श्रेणींमधील विद्यार्थ्यांना या नियमातून सवलत दिली आहे. दिव्यांग विद्यार्थ्यांना (CwSN) कायद्यानुसार सवलत मिळेल. भारताबाहेर असलेल्या सीबीएसई शाळांमधील विद्यार्थ्यांसाठी भारतीय भाषेचा अभ्यास करणं अनिवार्य नसेल. परदेशातून भारतात परतणाऱ्या परदेशी विद्यार्थ्यांनाही तिसऱ्या भारतीय भाषेच्या अटीतून सवलत दिली जाईल.
कुटुंब दुसऱ्या राज्यात स्थलांतरित झाल्यास काय?
जर विद्यार्थ्याच्या पालकांची दुसऱ्या राज्यात बदली झाली, तर विद्यार्थी त्याने पूर्वी निवडलेली तिसरी भाषा शिकणे सुरू ठेवू शकतो. अशा प्रकरणांमध्ये, शिक्षणासाठी आवश्यक ती व्यवस्था करणे शाळेला बंधनकारक असेल.
सीबीएसईने काय म्हटलं?
बोर्डाने म्हटले आहे की, हा बदल राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP) 2020 च्या अनुषंगाने लागू केला जात आहे. याचा उद्देश विद्यार्थ्यांवरील परीक्षेचा भार वाढवणे हा नसून, भारतीय भाषांना प्रोत्साहन देणे आणि भाषा शिक्षण अधिक सोपे, आकर्षक व उपयुक्त बनवणे हा आहे. याव्यतिरिक्त, बोर्डाने आश्वासन दिले आहे की या बदलामुळे कोणत्याही विद्यार्थ्याचे नुकसान होणार नाही.