राजस्थानमध्ये एक धक्कादायक प्रकार घडला आहे. बाडमेरमधून कावास परिसरातील कौखेडा गावात एका शेतकऱ्याच्या शेतातून अचानक मोठ्या प्रमाणात कच्च्या तेलाची गळती सुरू झाली. 50 टँकर भरले तरीही तेलाचा प्रवाह थांबने. यामुळे शेतकऱ्याचे जमीन नापीक आहे. मोठ नुकसान झाल्याने हा शेतकरी हवालदिल झाला. शेतातून हा कच्च्या तेलाचा प्रवाह नेमका कुठून निघाला याचा शोध घेतला जात आहे.
गळती कशी सुरू झाली?
23 फेब्रुवारी रोजी दुपारी 12 वाजण्याच्या सुमारास ही तेल गळती सुरु झाली. शेतकरी हरजीराम खोथ त्यांच्या शेतात काम करत असताना अचानक जमिनीतून काळ्या तेलाचा झरा बाहेर पडला. संपूर्ण परिसरात तेलाचा वास पसरला. हे शेत ऐश्वर्या तेल क्षेत्राच्या वेलपॅड क्रमांक 8 जवळ आहे, त्यामुळे पाइपलाइन गळतीमुळी ही तेल गळती झाली असावी असा संशय आहे. तेल गळती नेमकी कुठून सुरु झाली याचा शोध घेतला जात आहे.
50 टँकर तेल जमा झाले
तेल गळतीची माहिती मिळताच केर्न वेदांताचे तांत्रिक पथक घटनास्थळी पोहोचले. तेल गळती रोखण्यासाठी शेताभोवती सुमारे 100 मीटर लांबीचा खंदक तातडीने खोदण्यात आला. आतापर्यंत, व्हॅक्यूम पंप वापरून 50 हून अधिक तेलाचे टँकर काढून टाकण्यात आले आहेत. सुरक्षिततेच्या कारणास्तव, जवळच्या पाइपलाइनला पुरवठा थांबवण्यात आला आहे. तीन दिवसांनंतरही, गळतीचे नेमके कारण समोर आलेले नाही.
जमीन नापीक झाली
शेतकरी हरजीरामसाठी हे तेल वरदानापेक्षा शाप ठरत आहे. या तेल गळतीमुळे त्यांची एक एकर जमीन पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाली आहे. हे तेल जमिनीत इतके खोलवर गेले आहे की भविष्यात तिथे शेती करणे अशक्य वाटते. स्फोटामुळे आधीच नुकसान झाले होते आणि आता या गळतीमुळे सर्व काही उद्ध्वस्त झाले आहे.
नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांनी कंपनी आणि प्रशासनाकडून नुकसान भरपाईची मागणी केली आहे. नुकसानग्रस्त पिके आणि सुपीक जमिनीची भरपाई करण्यासाठी योग्य मोबदला मिळावा अशी मागणी केली आहे. सध्या, परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी अभियंत्यांची एक टीम घटनास्थळी काम करत आहे.
कच्चे तेल म्हणजे काय?
सोप्या भाषेत सांगायचे तर, कच्चे तेल म्हणजे जमिनीतून काढले जाणारे “कच्चे तेल”. हे नैसर्गिकरित्या निर्माण होणाऱ्या हायड्रोकार्बन्सचे मिश्रण आहे, जे लाखो वर्षांपूर्वी जमिनीखाली गाडलेल्या वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अवशेषांवर तीव्र दाब आणि उष्णतेमुळे तयार होते. आधुनिक जगाची अर्थव्यवस्था त्यावर अवलंबून असल्याने त्याला “काळे सोने” असेही म्हणतात.
कच्च्या तेलाची मुख्य वैशिष्ट्ये
जेव्हा ते जमिनीतून बाहेर येते तेव्हा ते चिकट, जाड आणि गडद काळा किंवा हिरवा रंगाचे असते. ते या स्वरूपात थेट वापरले जाऊ शकत नाही. ते रिफायनरीजमध्ये पाठवले जाते (जसे की बाडमेरमधील पाचपद्रा रिफायनरी), जिथे ते वेगवेगळ्या तापमानात उकळले जाते. शुद्धीकरण प्रक्रियेनंतर, त्याच कच्च्या तेलातून अनेक गोष्टी बाहेर येतात. जसे की पेट्रोल आणि डिझेल, रॉकेल, एलपीजी, विमान इंधन, डांबर आणि प्लास्टिक आणि सौंदर्यप्रसाधनांसाठी कच्चा माल.