शरीरातल्या किडनीपासून हृदयापर्यंत अनेक अवयवांचं एका शरीरातून दुसऱ्या शरीरात यशस्वी प्रत्यारोपण करता येतं. पण एकाचं डोकं दुसऱ्याला जोडणं शक्य आहे का? वैज्ञानिकांचे प्रयोग पाहता ही शक्यता नाकारता येणार नाही. चीनमध्ये एका उंदरावर अलिकडेच हा प्रयोग यशस्वी झाला.
उंदरावर केलेल्या प्रयोगात वैज्ञानिकांनी एका लहान उंदराचं डोकं मोठ्या शरीराच्या उंदराला जोडलं. मात्र दोघांच्या डोक्याची अदलाबदल न करता मोठ्या शरीराच्या उंदरालाच लहान उंदराचं डोकं जोडण्यात आलं. मोठ्या उंदराला दोन डोकी जोडून नव्याने जोडलेलं डोकं काम करतं का त्याचं निरीक्षण करण्यात आलं, तर ते काम करत होतं.
या प्रयोगात एकूण तीन उंदीर वापरण्यात आले. एक लहान डोनर उंदीर ज्याचं डोकं शरीरापासून वेगळं करण्यात आलं, दुसरा मोठा उंदीर ज्याला ते डोकं लावलं आणि तिसरा उंदीर ज्याच्या शरीरातल्या रक्ताचा या संपूर्ण प्रयोगासाठी वापर करण्यात आला. एका पंपाद्वारे तिसऱ्या उंदराच्या शरीरातलं रक्त डोनर उंदराच्या काढलेल्या डोक्यासाठी वापरण्यात आलं, जेणेकरून मेंदूत ऑक्सिजन पुरवठा होत राहील.
ऑपरेशननंतर मोठ्या उंदराला लावलेलं अतिरिक्त डोकं काम करत होतं, ते पाहूही शकत होतं आणि त्याला वेदनाही होत होत्या. म्हणजेच मेंदू काम करत होता. हा प्रयोग डॉक्टरांच्या ज्या पथकाने केला त्यात इटलीचे वादग्रस्त न्यूरोसर्जन सेरिगिओ कॅनव्हेरो यांचाही समावेश होता.
२०१७ च्या अखेरपर्यंत मानवी डोक्याचं ट्रान्सप्लान्ट यशस्वी करून दाखवणार असं डॉ. कॅनव्हेरो सांगितलं आहे. पण काही वैज्ञानिकांचं म्हणणं असं आहे की माणसाच्या शरीराचं ट्रान्सप्लान्ट करणं शक्य आहे वा नाही हे सिद्ध करणारा कोणताही पुरावा अद्याप अस्तित्वात नाही. अमेरिकन असोसिएशन फॉर न्यूरोसर्जन्सच्या अध्यक्षांनीही सेरिगो यांच्या मानवी शिर ट्रान्सप्लान्ट करण्याच्या योजनेवर टीका केली आहे.
या प्रयोगानंतर आणखी काही उंदरांवरदेखील असाच प्रयोग करण्यात आला. पण ट्रान्सप्लान्ट केलेले बहुतांश उंदीर ३६ तासच जिवंत राहिले. तरीही डॉ. कॅनव्हेरो या प्रयोगाला यशस्वी म्हणतात, कारण त्यांचं उद्दिष्ट रक्तस्राव कमी करणं हा होता आणि तो सफल झाला. मानवी डोकं ट्रान्सप्लान्ट करण्याच्या भविष्यातल्या प्रयत्नातलं हे पहिलं पाऊल असल्याचं डॉ. कॅनव्हेरोंचं म्हणणं आहे.