30 हजारांचा पगार आणि 40 लाखांचे कर्ज – ही केवळ उदाहरण म्हणून दिलेली आकडेवारी नाही, तर आजच्या जेन्झी पिढीसमोर उभे ठाकलेले वास्तव आहे. चांगली नोकरी, मोठी स्वप्ने आणि डिजिटल सुविधांची सवय यामुळे कमाई वाढली असली तरी खर्चाचाही वेग तितकाच वाढला आहे. विशेषत: महानगरांमध्ये तरुणांकडे उत्पन्न आहे, पण बचत कमी आणि कर्ज जास्त अशी स्थिती दिसते. एका ताज्या आर्थिक अहवालातून तरुण वर्ग कर्जाच्या जाळ्यात कसा अडकतोय, याचे चित्र समोर आले आहे.
वाढती कमाई, वाढते कर्ज
TransUnion CIBIL आणि Unified Fintech Forum यांच्या संयुक्त अहवालानुसार, दरमहा सुमारे ३० हजार रुपये कमावणाऱ्या काही तरुणांवर ४० लाखांपर्यंतचे एकूण कर्ज असल्याचे दिसते. ही स्थिती विशेषत: Bengaluru, Delhi आणि Mumbai यांसारख्या शहरांमध्ये अधिक आढळते.
सहज कर्ज, कठीण परतफेड
अहवालात नमूद केल्याप्रमाणे, आज पर्सनल आणि इन्स्टंट लोन मिळवण्यासाठी फारशी कागदपत्रे किंवा हमीची गरज नसते. विविध फिनटेक अॅप्स, नॉन-बँकिंग फायनान्शियल कंपन्या, क्रेडिट कार्ड देणाऱ्या संस्था आणि पारंपरिक बँका काही मिनिटांत कर्ज मंजूर करतात. ही सोपी प्रक्रिया तरुणांना आकर्षित करते; पण परतफेडीचा विचार अनेकदा मागे पडतो.
२५ ते ३५ वयोगट धोक्यात
विशेषत: २५ ते ३५ वर्षे वयोगटातील युवक मोठ्या प्रमाणात डेट रिझोल्युशन कंपन्यांकडे मदतीसाठी जात असल्याचे चित्र आहे. १९९७ ते २००० दरम्यान जन्मलेली पिढी खर्चाच्या बाबतीत अधिक धाडसी मानली जाते. घरातील वस्तू, नवीन गॅझेट्स, प्रवास, जीवनशैली सुधारणा किंवा करिअरशी संबंधित कोर्सेस यासाठी घेतलेले छोटे कर्ज हळूहळू मोठ्या देणगीत रूपांतरित होते.
उत्पन्न-खर्चाचा ताळमेळ बिघडला
ईएमआय वेळेवर न भरल्यास दंड आणि व्याज वाढते, त्यामुळे कर्जावर कर्ज घेण्याची वेळ येते. परिणामी मासिक उत्पन्न आणि एकूण खर्च यामधील समतोल ढासळतो. मागील पिढी कर्जाबाबत सावध होती; मात्र आजची पिढी डिजिटल सुलभतेमुळे अधिक जोखीम घेताना दिसते. आर्थिक शिस्त आणि नियोजन नसल्यास चांगली कमाई असूनही आर्थिक संकट ओढवू शकते, असा इशारा या अहवालातून देण्यात आला आहे.